Błąd
  • XML Parsing Error at 1:646. Error 9: Invalid character
  • XML Parsing Error at 1:293. Error 9: Invalid character

Raport EUROBATS za 2012 r

Drukuj PDF

Zapraszamy do zapoznania si? z Raportem z realizacji postanowie? Porozumienia w Polsce w 2012 roku. Du?o jest w nim informacji na temat projektu "Ochrona podkowca ma?ego w Polsce".

Raport z realizacji postanowie? Porozumienia w Polsce w 2012 roku

A. Informacje oglne

Strona: Rzeczpospolita Polska

Data sporz?dzenia Raportu: marzec 2013

Okres sprawozdawczy: stycze? - grudzie? 2012

W?a?ciwy organ sprawozdaj?cy: Ministerstwo ?rodowiska

B. Status populacji nietoperzy na terytorium strony

1. Podstawowe informacje o sk?adzie rodzimej fauny nietoperzy

Do tej pory potwierdzono sta?e wyst?powanie w Polsce 25 gatunkw nietoperzy. 20 z nich nale?y do rodziny mroczkowatych, a jeden (podkowiec ma?y Rhinolophus hipposideros) do podkowcowatych.

Dodatkowo, sporadycznie odnotowywano nietoperze nale??ce do 4 dalszych gatunkw: podkowca du?ego R. ferrumequinum, karlika Kuhla Pipistrellus kuhlii, nocka ostrousznego Myotis oxygnathus (dawniej klasyfikowanego jako M. blythii), oraz borowca olbrzymiego Nyctalus lasiopterus. Do tej pory nie ma dowodw na rozmna?anie si? tych czterech gatunkw w Polsce.

2. Status i trendy

Raport na temat stanu ochrony siedlisk przyrodniczych i gatunkw, obj?tych za??cznikami I, II, IV i V Dyrektywy Siedliskowej stanowi?cy cz??? raportu z wdra?ania tej dyrektywy, opracowany w 2007 roku i przes?any Komisji Europejskiej, wykaza?, ?e prawie po?owa gatunkw nietoperzy wyst?puj?cych w Polsce (9 gatunkw) jest we w?a?ciwym stanie ochrony. S? to nast?puj?ce gatunki:

  • Karlik drobny Pipistrellus pygmaeus,
  • Karlik malutki Pipistrellus pipistrellus,
  • Karlik wi?kszy Pipistrellus nathusii,
  • Nocek rudy Myotis daubentonii,
  • Nocek Brandta Myotis brandti,
  • Nocek Nattera Myotis natteri,
  • Gacek brunatny Plecotus auritus,
  • Mroczek p?ny Eptesicus serotinus, z tym?e nie jest znany jego stan w regionie biogeograficznym kontynentalnym,
  • Nocek w?satek Myotis mystacinus.

3. ?rodowisko i kryjwki

W ostatnich latach coraz cz??ciej spotyka si? wykorzystywanie przez borowce wielkie Nyctalus noctula w charakterze schronie? szczelin i strychw budynkw, w szczeglno?ci blokw mieszkalnych wznoszonych w technologii wielkop?ytowej. Jest to zjawisko wyst?puj?ce najcz??ciej w Polsce po?udniowej i zachodniej, w okresie letnim (kolonie rozrodcze), ale rwnie? w okresie hibernacji.

4. Lista zagro?e?

Oglne zagro?enia dla nietoperzy s? w Polsce podobne do tych charakterystycznych dla wielu krajw europejskich. W?rd nich najwi?ksze znaczenie dla polskich nietoperzy maj?: fragmentacja siedlisk, zmniejszanie si? liczby odpowiednich schronie?, rozwj energetyki wiatrowej a czasami tak?e celowe zabijanie przez ludzi. Zagro?eniem jest te? wykonywanie prac remontowo-budowlanych bez wcze?niejszej ekspertyzy chiropterologicznej lub
z ekspertyz? na s?abym poziomie merytorycznym. W efekcie, niejednokrotnie, ca?e kolonie zwierz?t gin? zamurowane w szczelinach.

5. Zbieranie, analiza, interpretacja i upowszechnianie danych

W 2012 r. Inspekcja Ochrony ?rodowiska w ramach Biblioteki Monitoringu ?rodowiska (BM?) opublikowa?a II i III cz??? przewodnikw metodycznych do monitoringu gatunkw ro?lin, zwierz?t i siedlisk przyrodniczych. S? one dost?pne m.in. w formie elektronicznej (PDF) na stronie internetowej GIO? pod adresem:

http://www.gios.gov.pl/siedliska/default.asp?nazwa=publikacje&je=pl.

Przed wydaniem ww. przewodnikw, opisane w nich metodyki, zosta?y przetestowane w trakcie prac monitoringowych wykonanych w latach 2009-2011 w ramach Pa?stwowego Monitoringu ?rodowiska (PM?) programu Monitoring gatunkw i siedlisk przyrodniczych ze szczeglnym uwzgl?dnieniem specjalnych obszarw ochrony siedlisk Natura 2000 faza trzecia realizowanego na zlecenie G?wnego Inspektoratu Ochrony ?rodowiska (GIO?), jak rwnie? innych wcze?niejszych prac badawczych i inwentaryzacyjnych. Cz??? dotycz?ca nietoperzy opisana jest tomie pt. Monitoring gatunkw zwierz?t. Przewodnik metodyczny. Cz??? trzecia. Obejmuje ona m.in. instrukcj? do monitoringu nietoperzy w schronieniach zimowych oraz szczeg?owy opis metodyk monitoringw (schronienia letnie i zimowe) dla poszczeglnych 5 gatunkw nietoperzy: mopka, nocka: Bechsteina, ?ydkow?osego i orz?sionego oraz podkowca ma?ego. Metodyki monitoringu, w tym waloryzacje parametrw s? dostosowane do wymaga? raportowych z wdra?ania Dyrektywy Siedliskowej w zakresie dotycz?cym stanu ochrony gatunku, a obowi?zuj?cych kraje cz?onkowskie Unii Europejskiej, oparte s? o uwarunkowania biologiczne i ekologiczne danego gatunku. Nale?y przy tym zaznaczy?, ?e jest to pierwsza propozycja zestandaryzowanych monitoringw, w tym sposobw oceny stanu ochrony gatunkw, ktre w miar? pozyskiwania szerszej wiedzy o ich biologii i ekologii mog? by? w przysz?o?ci zmodyfikowane.

Ponadto w 2 numerach Biuletynu Monitoringu Przyrody: Nr 7. 2010/1 i Nr 10. 2012/12, wydawanego przez Inspekcj? Ochrony ?rodowiska w ramach Biblioteki Monitoringu ?rodowiska, zosta?y przedstawione syntetyczne informacje o wynikach monitoringu prowadzonego w latach 2009-2011, w tym - monitorowanych gatunkw nietoperzy.

Na terenie nast?puj?cych wojewdztw odby?y si? (cz?sto coroczne) liczenia i monitoring nietoperzy:

Kujawsko-Pomorskie - W roku 2012 w?adze miasta Bydgoszczy zleci?y zbadanie siedlisk nietoperzy, rozpoznanie gatunkw, liczenie ?yj?cych tam nietoperzy. Pozyskane informacje b?d? u?yte m.in. podczas podejmowanie decyzji o remontach i ociepleniach budynkw obliguj?c w?a?cicieli budynkw do m.in. powieszenia budek dla nietoperzy.

Lubuskiego - w rezerwacie przyrody Nietoperek i w obiektach wolnostoj?cych. Przeprowadzono te? monitoring warunkw mikroklimatycznych w rezerwacie przyrody obejmuj?cym ca?y system podziemny Centralnego Odcinka Mi?dzyrzeckiego Rejonu Umocnionego. W rezerwacie przyrody Nietoperek Wyniki pokaza?y wzrost liczebno?ci nietoperzy o oko?o 8000 osobnikw (g?ownie nocka du?ego Myotis myotis). ??czna liczba hibernuj?cych nietoperzy zbli?ona jest do maksymalnej, jak? odnotowano w 2008 roku.

Mazowieckim - w Kampinoskim Parku Narodowym. Informacje o wynikach z licze? przedstawione by?y 29.09.2012 na konferencji Towarzystwa Przyrodniczego Bociani opublikowane na stornie internetowej Parku. Ponadto w Parku Narodowym Bory Tucholskie przeprowadzono kontrole 148 trocinobetonowych schronw dla nietoperzy, rozwieszonych w 2011 roku. Monitoring wykaza? wykorzystanie schronw przez nietoperze w ponad 90 %. Gatunkiem zdecydowanie dominuj?cym w budkach jest karlik wi?kszy Pipistrellus nathusii, sporadycznie notowane s? rwnie? pojedyncze osobniki nocka du?ego Myotis myotis i nocka Nattera Myotis nattereri.

Na terenie wojewdztwa opolskiego zrealizowano coroczny zimowy monitoring nietoperzy we wszystkich znanych zimowiskach, prowadzony przez Uniwersytet Opolski.

Podkarpackie - Wydzia?u Spraw Terenowych II w Przemy?lu Regionalnej Dyrekcji Ochrony ?rodowiska w Rzeszowie wsplnie z pracownikami Zespo?u Parkw Krajobrazowych w Przemy?lu na terenie fortu Salis Soglio w Siedliskach ko?o Przemy?la. Wyniki zprzeprowadzonych licze? s? przekazywane Centrum Informacji Chiropterologicznej z siedzib? w Krakowie.

Podlaskiego - prowadzone przez Suwalski Park Krajobrazowy, ?om?y?ski Park Krajobrazowy Doliny Narwi, oraz Towarzystwo Przyrodnicze Bocian wewsp?pracy z Oglnopolskim Towarzystwem Ochrony Nietoperzy.

Pomorskim i Warmi?sko-mazurskim prowadzone przez PTOP Salamandra. Skontrolowano oko?o 30 obiektw. Ponadto na zlecenie RDO? w Gda?sku prowadzony jest monitoring nietoperzy zimuj?cych wpomieszczeniach Twierdzy Wis?ouj?cie. Dzia?ania prowadzone przez RDO? w Twierdzy maj? na celu utrzymanie zimowiska i miejsca jesiennego rojenia nietoperzy, a tak?e utrzymanie oraz polepszenie warunkw mikroklimatycznych panuj?cych w pomieszczeniach fortyfikacji. W Twierdzy wyst?puj? mi?dzy innymi nocek du?y i nocek ?ydkow?osy (Myotis dasycneme), gatunki umieszczone w Za??czniku II Dyrektywy Siedliskowej

na zlecenie RDO? w Gda?sku prowadzony jest monitoring nietoperzy zimuj?cych wschronie (bunkrze). Dzia?ania prowadzone przez RDO? maj? na celu utrzymanie zimowiska i miejsca odbywania przez nietoperze godw, a tak?e utrzymanie orazpolepszenie warunkw mikroklimatycznych panuj?cych w obiekcie. W schronie wyst?puje mi?dzy innymi nocek du?y Myotis Myotis, gatunek umieszczony w Za??czniku II Dyrektywy Siedliskowej.

?wi?tokrzyskiego - prowadzone ?wi?tokrzysk? Grup? Chiropterologiczn?.

C. Dzia?ania podj?te w celu wprowadzenia w ?ycie artyku?u III Porozumienia

6. Dzia?ania prawne na rzecz ochrony nietoperzy, z uwzgl?dnieniem wprowadzania przepisw w ?ycie.

Generalna Dyrekcja Ochrony ?rodowiska przygotowa?a i wyda?a w 2011 r. publikacj? pt. ?Wytyczne w zakresie prognozowania oddzia?ywa? na ?rodowisko farm wiatrowych? dost?pn? tak?e pod adresem internetowym:

http://www.gdos.gov.pl/files/OOS_zal/Wytyczne-w-zakresie-prognozowania-oddzi?ywan-na-srodowisko-farm-wiatrowych.pdf.

Jednak?e, powy?sza publikacja jedynie sygnalizuje mo?liwo?? negatywnego oddzia?ywania przedsi?wzi?? z zakresu energetyki wiatrowej na nietoperze i nie przedstawia ?adnych szczeg?owych rozwi?za? w powy?szej kwestii. Tego typu zagadnienia zostan? zaprezentowane w przygotowywanej obecnie przez Generaln? Dyrekcj? Ochrony ?rodowiska publikacji pt "Wytyczne dotycz?ce oceny oddzia?ywania elektrowni wiatrowych na nietoperze", nad ktra prace wci?? trwaj?.

Zarz?dzeniem nr 57 Dyrektora Generalnego Lasw Pa?stwowych z dnia 22 listopada 2011 r wprowadzono, obowi?zuj?c? od 1.01.2012 r.: "Instrukcj? ochrony lasu" - dokument wewn?trzny do stosowania przez jednostki organizacyjne PGL LP.

W cz??ci I Profilaktyka i ochrona lasu uwzgl?dniono rozdzia? Ochrona nietoperzy i innych po?ytecznych ssakw: - poni?ej tre?? rozdzia?u:

Aktywna ochrona nietoperzy w lesie polega na:

a) zachowaniu ?rodowiska ich wyst?powania, zapewnianym przez mozaikowo?? ?rodowiska le?nego, urozmaicon? granic? polno-le?n?, zachowanie ?rdle?nych obszarw wilgotnych i zbiornikw wodnych, renaturyzacj? potokw i preferowanie biologicznych metod ochrony lasu;

b) ochronie schronie?:

etnich - pozostawianie starych i dziuplastych drzew, remontowanie zasiedlonych budynkw poza okresem rozrodu,

zimowych - zabezpieczenie przed niekontrolowan? penetracj?, przez zamykanie wej?? na zim?,

przej?ciowych i godowych;

c) tworzeniu nowych kryjwek - przede wszystkim skrzynek nadrzewnych, zalecanych tam, gdzie brakuje naturalnych schronie?. Wykonuje si? je najcz??ciej z drewna - powinny by? szczelne, trwa?e, z szorstk? powierzchni? wewn?trzn? i ciasnym szczelinowym wlotem (15?20 mm), zlokalizowanym w dolnej cz??ci. Nale?y umo?liwi? ich czyszczenie przez otwierany daszek lub przedni? ?ciank?. Istniej?ce modele skrzynek r?ni? si? kszta?tem, wielko?ci? i zastosowanym materia?em.

Dla nietoperzy najwi?ksze znaczenie ma staranno?? wykonania i rodzaj zastosowanego materia?u.

Skrzynki powinno si? wiesza? grupowo, wzd?u? drg, zr?bw, linii oddzia?owych, przy granicy z terenami otwartymi, w pobli?u zbiornikw wodnych, na wysoko?ci 3?5 m. Nale?y wybiera? miejsca nas?onecznione, os?oni?te od wiatru i deszczu, tak aby wlot nie by? zas?oni?ty przez ga??zie. Czyszczenie i bie??c? konserwacj? skrzynek prowadzi si? od listopada do kwietnia. Zaleca si? ewidencjonowanie zimowisk nietoperzy, w ktrych w ci?gu 3 kolejnych lat cho? raz stwierdzono ponad 200 osobnikw. Dla takich stanowisk wymagane jest ustalenie przez w?a?ciwy terytorialnie organ ochrony przyrody stref ochrony, obejmuj?cychkryjwki zajmowane przez nietoperze.

W rozdziale: Ochrona r?norodno?ci biologicznej w praktyce le?nej

Jednym z zada? wsp?czesnego le?nictwa wielofunkcyjnego jest gospodarka martw? materi? organiczn? w lesie. Drewno martwych drzew jest wa?nym elementem ekosystemu le?nego, wp?ywaj?cym korzystnie na fizyczne, chemiczne i biologiczne w?a?ciwo?ci gleby, a tak?e stwarzaj?cym dobre warunki do rozwoju wielu organizmw.

Wi?kszo?? zagro?onych i gin?cych gatunkw le?nej fauny zwi?zana jest, przynajmniej w cz??ci swojego cyklu ?yciowego, ze starymi drzewami w r?nym stanie fizjologicznym (od zdrowych, poprzez zamieraj?ce na pniu, do martwych), drzewami dziuplastymi i pniakami. Drzewa i rozk?adaj?ce si? drewno to ostoje i siedliska tysi?cy le?nych organizmw (bakterii, grzybw, glonw, porostw, ro?lin naczyniowych, mi?czakw, owadw, p?azw, gadw, ptakw i drobnych ssakw). Organizmy te s? zagro?one m.in. wtedy, gdy zbyt rygorystycznie usuwa si? z lasu posusz, z?omy i wywroty, spala resztki pozr?bowe czy ga??zie.

W celu zachowania trwa?o?ci lasu i ci?g?o?ci jego funkcji d??y si? do ochrony r?norodno?ci biologicznej przez:

a) zachowanie i odtwarzanie cennych elementw ?rodowiska przyrodniczego, takich jak: torfowiska, bagna, ??ki ?rdle?ne, murawy kserotermiczne, cieki, zbiorniki wodne, wydmy iinne;

b) stwarzanie lub poprawianie warunkw egzystencji w ?rodowisku le?nym organizmom chronionym, zagro?onym oraz uwa?anym za po?yteczne, np. mrwkom i innym drapie?nym owadom, parazytoidom, p?azom, gadom, ptakom, nietoperzom i innym;??

Zamieszczono tak?e rycin? prezentuj?c? wygl?d pozostawianych w lesie drzew biocenotycznych - wopisie uwzgl?dniono potrzeby wynikaj?ce z zachowa? nietoperzy.

7. Wa?ne dla ochrony nietoperzy obszary i obiekty, ktre zosta?y zidentyfikowane i obj?te ochron?, oraz zabiegi z zakresu ochrony czynnej zrealizowane na innych obszarach

W okresie listopad ? grudzie? 2012 r. Regionalna Dyrekcja Ochrony ?rodowiska w wojewdztwie dolno?l?skim zleci?a wykonanie prac zwi?zanych z zabezpieczeniem kolonii rozrodczej nocka du?ego (ok. 1000 osobnikw) na strychu budynku mieszkalnego w Ro?ciszowie, gmina Pieszyce, tj. zamontowanie platformy pod koloni? nietoperzy na cz??ci strychu orazwykonanie dalszych prac zabezpieczaj?cych (w tym wymiana elementw ?cian istropu). Prace zosta?y sfinansowane przez Regionaln? Dyrekcj? Ochrony ?rodowiska weWroc?awiu na wniosek Polskiego Towarzystwa Przyjaci? Przyrody 'pro Natura 'iwykonane przez PTPP 'pro Natura.'

Z tych samych ?rodkw w ramach porozumienia z RDO? w Gorzowie wojewdztwo lubuskie odnowiono i naprawiono zabezpieczenie bunkrw w Mi?dzyrzeckim Rejonie Umocnie? ? Muzeum Fortyfikacji i Nietoperzy, najwi?kszej polskiej zimowej kolonii nietoperzy.

W 2012 r. pracownicy Regionalnej Dyrekcji Ochrony ?rodowiska w wojewdztwie opolskim zlokalizowali koloni? rozrodcz? nocka du?ego w ko?ciele ?w. Wojciecha w Kowalach o liczebno?ci powy?ej 100 osobnikw.

W roku 2012 w wojewdztwie pomorskim wykonano nast?puj?ce zadania:

Regionalny Dyrektor Ochrony ?rodowiska w Gda?sku we wsp?pracy z Zarz?dc? terenu Twierdzy Wis?ouj?cie, podj?? zadania maj?ce na celu polepszenie warunkw siedliskowych nietoperzy. Na podstawie ustale? projektu planu zada? ochronnych dlaObszaru Natura 2000 Twierdza Wis?ouj?cie PLH220030 prowadzone s? nast?puj?ce dzia?ania:

w miejscu zniszczonej ?ciany w jednym z bastionw Twierdzy ? Bastionie Po?udniowo-Wschodnim na okres hibernacji nietoperzy zawieszono kotar? z tworzywa sztucznego, ktra zabezpiecza wn?trze obiektu przed nadmiernym wych?odzeniem w okresie zimowym;

w otworach kominw wentylacyjnych w sklepieniach bastionw Ostrorg i Po?udniowo-Wschodni zamontowano 6 klap chroni?cych wn?trze bastionw przed wych?odzeniem;

w bastionach Twierdzy zainstalowano 10 termohigrometrw w celu monitorowania zmian mikroklimatycznych w zimowisku;

granice obszaru Natura 2000 Twierdza Wis?ouj?cie oznakowano 2 tablicami urz?dowymi;

Regionalny Dyrektor Ochrony ?rodowiska w Gda?sku we wsp?pracy z Rad? Dzielnicy Gda?sk Oliwa, podj?? zadania maj?ce na celu polepszenie warunkw siedliskowych nietoperzy. Na podstawie ustale? projektu planu zada? ochronnych dla Obszaru Natura 2000 Bunkier w Oliwie PLH220055 prowadzone s? nast?puj?ce dzia?ania:

w obiekcie zainstalowano 2 termohigrometry w celu monitorowania zmian mikroklimatycznych w zimowisku;

granice obszaru Natura 2000 Bunkier w Oliwie oznakowano 1 tablic? urz?dow?;

W ramach realizacji zadania pod nazw?: "Ochrona nietoperzy na obszarach dwch wojewdztw poprzez ograniczanie zagro?e?, popraw? warunkw bytowania i promowanie w?a?ciwych zachowa? spo?ecznych" podj?to dzia?ania polegaj?ce na konserwacji i naprawie zabezpiecze? (kraty, drzwi) obiektw naziemnych wraz z odkrzaczaniem wlotw dlanietoperzy do tych obiektw oraz oczyszczania z guana trzech obiektw podziemnych naterenie gminy Mi?dzyrzecz w rezerwacie przyrody" Nietoperek" i obszarze Natura 2000 Nietoperek PLH 080003. Zadanie zosta?o sfinansowane przez NFO?iGW.

W 2012 r. na terenie wojewdztwa ?l?skiego stwierdzono nast?puj?ce nowe, wa?ne dlaochrony nietoperzy obszary i obiekty:

Jaskinia Wi?la?ska (powiat cieszy?ski, gmina Brenna), zimowisko 130-160 osobnikw, co najmniej 7 gatunkw nietoperzy, dane z dokumentacji projektowej dla Stanowiska Dokumentacyjnego jaskinia Wi?la?ska;

strych Szko?y Podstawowej w ?l?zanach (powiat cz?stochowski), letnie schronienie ponad 330 nockw du?ych (Mys?ajek R. W., Czechowski D. 2012. Kolonia rozrodcza nocka du?ego Myotis myotis w ?l?zanach w wojewdztwie ?l?skim. Chro?my Przyrod? Ojczyst? 68 (1): 78-80).

Odkryto nowe zimowe schronienie podkowca ma?ego w Beskidzie Wyspowym, wokolicach gry Mogielica (przez m.in. PTPP "pro Natura" oraz naukowcw z Uniwersytetu Pedagogicznego w Krakowie).

Regionalna Dyrekcja Ochrony ?rodowiska w Lublinie w ramach projektu ?Wdra?anie zada? ochronnych na obszarach sieci Natura 2000 i rezerwatach przyrody w wojewdztwie lubelskim- POIS.05.01.00-00-389/12 zaplanowanego do realizacji na lata 2013 ? 2014 przewidzia?a zabezpieczenie zimowego schronienia nietoperzy w kamienio?omie wBochotnicy. W ramach projektu planuje si? zamontowane 200 budek l?gowych dlanietoperzy w miejscach wskazanych w planie zada? ochronnych dla obszaru "P?askowy? Na??czowski" PLH060015.

W 2012 r. na terenie wojewdztwa warmi?sko-mazurskiego stwierdzono 2 istotne stanowiska nietoperzy:

Stanowisko zimowe obejmuj?ce odcinek kolektora burzowego o d?ugo?ci ok. 700 m ??cz?cego osiedla Brzeziny i Jaroty w Olsztynie. Kolektor jest miejscem zimowania nietoperzy (w 2012 r. stwierdzono 2569 osobnikw, w 2013 r. - 3412) g?wnie nocka Natterera (Myotis nattereri) (w 2012 r. - 2454 osobnikw, w 2013 r. - 3314) i nocka rudego (Myotis daubentonii) (w 2012 r. - 95 osobnikw, w 2013 r. ? 84). Ponadto w latach 2012 - 2013 zanotowano tak?e zimowanie nielicznych osobnikw gacka brunatnego (Plecotus auritus) i mopka (Barbastella barbastellus). Aktualnie RDO? w Olsztynie prowadzi konsultacje z zarz?dcami terenu w celu obj?cia ochron? prawn? tego stanowiska.

Kryjwka rozrodcza nietoperzy w rezerwacie przyrody Jezioro Nidzkie. W zwi?zku zdzia?aniami na potrzeby opracowywania planu ochrony dla rezerwatu przyrody Jezioro Nidzkie, w listopadzie 2012 r. zosta?a przeprowadzona wizja terenowa przez pracownika Uniwersytetu Wroc?awskiego, ktrej celem by?o dokonanie oceny stopnia zasiedlenia przeznietoperze domkw letniskowych na terenie o?rodka wypoczynkowego Polanka, znajduj?cego si? w granicach ww. rezerwatu przyrody (dzia?ka 1188, obr?b Karwica, gmina Ruciane-Nida). Ze wzgl?du na okres wykonywania ogl?dzin, dokonanie powy?szego mo?liwe by?o jedynie na podstawie poszukiwa? odchodw nietoperzy na ?cianach zewn?trznych oraz w szczelinach konstrukcyjnych budynkw. Kontroli poddano 70 domkw letniskowych, z czego na 28 domkach stwierdzono ich odchody. Na podstawie ilo?ci zaobserwowanych odchodw oszacowano, ?e zasiedlonych jest 27 domkw, w ktrych bytuje od kilku do kilkunastu osobnikw, a w jednym przypadku jest to prawdopodobnie kolonia licz?ca co najmniej kilkadziesi?t nietoperzy. ??czn? liczebno?? nietoperzy wewszystkich domkach na terenie o?rodka ?Polanka? szacuje si? na kilkaset osobnikw. Ww. budynki stanowi? miejsca rozrodu nietoperzy z rodzaju karlik (mo?liwe trzy gatunki: karlik wi?kszy Pipistrellus nathusii, malutki Pipistrellus pipistrellus i drobny Pipistrellus pygmaeus), mroczek (mo?liwe trzy gatunki: mroczek p?ny Eptesicus serotinus, poz?ocisty Vespertilio murinus i posrebrzany Eptesicus nilssonii) oraz nocek w?satek Myotis mystacinus i nocek Brandta Myotis brandtii. W sezonie letnim (okres od maja do sierpnia) Regionalny Dyrektor Ochrony ?rodowiska w Olsztynie zamierza zleci? wykonanie pe?nej inwentaryzacji nietoperzy na terenie ww. o?rodka wypoczynkowego.

Ze ?rodkw NFO?iGW w wojewdztwie Zachodniopomorskim, w Puszczy Bukowej RDO? Szczecin odnowi? i przystosowa? dla potrzeb nietoperzy 13 bunkrw z czasw wojny. W bunkrach zamontowano zbiorniki wodne aby stworzy? w?a?ciwy mikroklimat. Jeden z bunkrw przeznaczono dla nietoperzy wymagaj?cych rehabilitacji. Ponadto zakupiono 100 nowych i wyremontowano stare budki l?gowe. ??cznie jest ich prawie 350.

W celu zwi?kszenia ilo?ci schronie? letnich le?nicy z Pa?stwowego Gospodarstwa Le?nego Lasy Pa?stwowe na gruntach w zarz?dzie corocznie wywieszaj? budki dla nietoperzy (szacowana liczba rocznie ok. 7000 sztuk w 430 nadle?nictwach) oraz prowadz? konserwacj? starych.

8. Dzia?ania maj?ce na celu promowanie ?wiadomo?ci potrzeby ochrony nietoperzy

Departament Ochrony Przyrody Generalnej Dyrekcji Ochrony ?rodowiska w dniu 13wrze?nia 2012 r. zorganizowa? konferencj? pn.: Ochrona siedlisk zwierz?t w miastach, dotycz?c? ochrony siedlisk o charakterze antropogenicznym, wykorzystywanych przezsynantropijne gatunki ptakw i nietoperzy. Maj?c na uwadze fakt, i? problem zwi?zany z termomodernizacj? budynkw stanowi przedmiot zainteresowania wielu interesariuszy, nakonferencj? zostali zaproszeni zarwno przedstawiciele administracji rz?dowej isamorz?dowej, przedstawiciele Krajowego Zwi?zku Lokatorw i Sp?dzielcw, przedstawiciele stowarzysze? zrzeszaj?cych osoby zajmuj?ce si? projektowaniem wbudownictwie oraz przedstawiciele ?wiata naukowego i organizacji pozarz?dowych. Nakonferencji zosta?y poruszone oglne tematy zwi?zane z biologi? gatunkw zwierz?t, wykorzystuj?cych siedliska o charakterze antropogenicznym, jak rwnie? uwarunkowania prawne, na ktre musi zwrci? uwag? inwestor przed rozpocz?ciem i podczas prowadzenia prac remontowych oraz konkretne rozwi?zania minimalizuj?ce negatywny wp?yw prowadzenia termomodernizacji budynkw.

Ponadto w 2012 r. Generalna Dyrekcja Ochrony ?rodowiska wyda?a publikacj? pt.: Gatunki nietoperzy wyst?puj?ce w Polsce, zawieraj?c? rysunki i opisy wszystkich gatunkw nietoperzy wyst?puj?cych na terenie naszego kraju.

Regionalne dyrekcje ochrony ?rodowiska na terenie poszczeglnych wojewdztw realizowa?y dzia?ania z zakresu ochrony czynnej nietoperzy, prowadzi?y szkolenia, warsztaty, prelekcje, etc. oraz wyda?y materia?y edukacyjne z zakresu ochrony nietoperzy. Poni?ej znajduje si? pe?ne zestawienie realizowanych dzia?a?, sporz?dzone na podstawie informacji przes?anych przez regionalne dyrekcje ochrony ?rodowiska.

RDO? w Bydgoszczy przeprowadzi? cykliczne warsztaty pn Ochrona ptakw i nietoperzy podczas prac remontowych i ociepleniowych budynkw adresowanych do urz?dnikw, sp?dzielni mieszkaniowych, policji, stra?y miejskiej, NGO.

Wzorem lat poprzednich, RDO? w Katowicach opublikowa?a artyku?y w prasie informuj?ce o zagro?eniu p?yn?cym dla nietoperzy z powodu turystw odwiedzaj?cych zim? jaskinie, z pro?b? o ograniczenie zwiedzania jaski? w miesi?cach zimowych.

Urz?d Miejski w Pu?awach wydal 3 000 broszur edukacyjnych informuj?cych m.in. o mieszcz?cej si? tam kolonii rozrodczej nietoperzy.

W lutym w ramach akcji Ferie z Parkiem Narodowym -Bory Tucholskie kilkukrotnie przeprowadzono zaj?cia edukacyjne dla dzieci pt. Pokocha? nietoperze, ktrych celem by?o zapoznanie dzieci z ta grup? ssakw, u?wiadomienie istniej?cych zagro?e? i potrzeby ochrony nietoperzy. Zaj?cia zasta?y dopisane do oferty edukacyjnej Parku i w miar? zapotrzebowania, realizowane s? w ci?gu ca?ego roku.

Zorganizowanie, we wsp?pracy z Urz?dem Miasta we W?oc?awku, Urz?dem Miasta wKoronowie, Urz?dem Miasta w Inowroc?awiu, Urz?dem Miasta w Brodnicy oraz Urz?dem Miasta Che?mno cyklu warsztatw dla sp?dzielni mieszkaniowych oraz firm podejmuj?cych prace termomodernizacyjne budynkw mieszkalnych na temat ochrony siedlisk ptakw oraznietoperzy wyst?puj?cych w miastach.

W ramach warsztatw Bli?ej natury dla pracownikw starostw powiatowych orazpracownikw gmin z terenu powiatw omwiono m.in. tematyk? wyst?powania iochrony nietoperzy w kontek?cie prac termomodernizacyjnych budynkw. W 2012 r. zrealizowano warsztaty w miastach powiatowych: Toruniu, Inowroc?awiu, W?oc?awku, ?ninie, Tucholi, Brodnicy, S?plnie Kraje?skim, Rypinie i Aleksandrowie Kujawskim, w ktrych uczestniczy?o ??cznie ponad 100 osb, g?wnie pracownikw starostw i gmin.

We wsp?pracy z towarzystwem ekologicznym Alauda zrealizowano dwa szkolenia dlaprzedstawicieli sp?dzielni i wsplnot mieszkaniowych w ramach projektu Toru? miastem ptakw. W ramach ww. szkole? przygotowano wyst?pienie wraz z prezentacj? na temat gatunkw chronionych ptakw i nietoperzy wyst?puj?cych w obr?bie budynkw mieszkalnych oraz przepisw prawa ochrony przyrody.

Na stronie BIP Regionalnej Dyrekcji Ochrony ?rodowiska w Gorzowie Wielkopolskim zamieszczono folder informacyjny o Specjalnym Obszarze Ochrony Siedlisk Natura 2000 Nietoperek PLH080003.

Regionalna Dyrekcja Ochrony ?rodowiska w Katowicach zorganizowa?a kampani? informacyjn? w prasie regionalnej i na portalach internetowych XI. 2011 r. ? I. 2012 r., dotycz?ca ochrony nietoperzy w miejscach hibernacji, pn.: Spokojny sen nietoperza;

Regionalna Dyrekcja Ochrony ?rodowiska w Katowicach opublikowa?a ulotki informacyjnej dotycz?cej ochrony nietoperzy pn. ?Barwny cie? skrzyde?, czyli nocne sekrety nietoperza?.

8 pa?dziernika 2012 r. w Nadle?nictwie Limanowa odby?a si? mi?dzynarodowa Noc Nietoperzy, zorganizowana przez Regionaln? Dyrekcj? Lasw Pa?stwowych w Krakowie, Centrum Koordynacji Projektw ?rodowiskowych, Zesp? Parkw Krajobrazowych Wojewdztwa Ma?opolskiego, Polskie Towarzystwo Przyjaci? Przyrody pro Natura, Wydzia? Le?ny Uniwersytetu Przyrodniczego w Poznaniu oraz Uniwersytet Pedagogiczny wKrakowie. Podczas spotkania prezentowano referaty dotycz?ce ochrony nietoperzy, opracowania planw zada? ochronnych dla ostoi Natura 2000, w ktrych przedmiotem ochrony s? nietoperze oraz za?o?enia projektu Ochrona podkowca ma?ego w Polsce (wi?cej na stronie: http://www.bestpractice-life.pl/aktualnosci/noc-nietoperzy-w-nadlesnictwie-limanowa.html).

14 marca 2012 r. w O?rodku Edukacyjnym LKP w Roztoce Ryterskiej odby?o si? seminarium pn.: Praktyczne metody ochrony nietoperzy w Beskidachzorganizowane przezLKP Lasy Beskidu S?deckiego, Polskie Towarzystwo Przyjaci? Przyrody "proNatura", Wydzia? Le?ny Uniwersytetu Przyrodniczego w Poznaniu, Zesp? Parkw Krajobrazowych Wojewdztwa Ma?opolskiego. Celem seminarium by?a prezentacja aktualnych dokona?, zagro?e? i potrzeb, a tak?e dyskusja na temat przyrody Beskidw ipraktycznych metod jej ochrony, ze szczeglnym uwzgl?dnieniem nietoperzy.

Uniwersytet Opolski przeprowadzi? 3 prelekcje w szko?ach podstawowych i gimnazjach zzakresu ochrony nietoperzy.

Regionalna Dyrekcja Ochrony ?rodowiska w Opolu wyda?a broszur? Nietoperze obszarw Natura 2000 w ramach kampanii edukacyjnej ?l?sk ro?nie zielono, natomiast Uniwersytet Opolski opublikowa? artyku?: Nietoperze (Chiroptera) w obiektach sakralnych Stobrawskiego Parku Krajobrazowego (Opolszczyzna) w czasopi?mie Parki Narodowe iRezerwaty Przyrody nr 31 (1) s 71-79, 2012.

W ramach szeroko poj?tej dzia?alno?ci edukacyjnej zosta?a wydana publikacja pt.:?Natura 2000 na Podkarpaciu? sfinansowana ze ?rodkw Wojewdzkiego Funduszu Ochrony ?rodowiska w Rzeszowie, maj?ca na celu spopularyzowanie Europejskiej Sieci Ekologicznej Natura 2000 w?rd spo?ecze?stwa w wojewdztwie podkarpackim.

Regionalny Dyrektor Ochrony ?rodowiska w Rzeszowie w ramach swojej dzia?alno?ci statutowej wspiera formalnie tego typu projekty zmierzaj?ce do skuteczniejszej ochrony tej grupy rzadkich i gin?cych ssakw poprzez wykorzystywanie i rozpowszechnianie mi?dzy innymi innowacyjnych rozwi?za? w nich prezentowanych.

Zesp? Karpackich Parkw Krajobrazowych z siedzib? w Kro?nie wesp? z lokalnymi samorz?dami, jednostkami PGL Lasy Pa?stwowe i organizacjami przyrodniczymi, corocznie organizuje imprezy plenerowe pod nazw? Noc Nietoperzy w Czarnorzekach. Zamierzeniem organizatorw tego przedsi?wzi?cia jest edukacja na temat ochrony nietoperzy i ich po?ytecznej roli w ?rodowisku. W 2012 r. roku uczestnicy tego spotkania udali si? do sztolni Nad Czaj?, gdzie odby?o si? zamkni?cie kraty broni?cej wej?cia do niej przez ca?? zim?, by nikt nie zak?ca? spokoju nietoperzom hibernuj?cym w skalnym chodniku.

Zachodniopomorskie Towarzystwo Chiropterologiczne "Mopek" prowadzi?o edukacj? terenow? z zakresu biologii i ekologii nietoperzy w Szczecinie i okolicach (m.in. podczas du?ej imprezy Dni Morza) dla dzieci i m?odzie?y ze szczeci?skich gimnazjw i licew.

Pani dr Joanna Furmankiewicz pracownik Katedry Biologii Ewolucyjnej i Ekologii Wydzia?u Nauk Biologicznych Uniwersytetu Wroc?awskiego w 2012 r. przygotowa?a materia?y merytoryczne do utworzenia ?cie?ki Edukacji Ekologicznej onietoperzach w dolinie Kle?nicy (przewodnik i tablice), wykonawcy: Uniwersytet Wroc?awski oraz Podziemna Trasa Turystyczno-Edukacyjna w Starej Kopalni Uranu w Kletnie.

Ponadto w publikacji Aleje skarbnice przyrody: praktyczny podr?cznik ochrony alej i ich mieszka?cw (Fundacja EkoRozwoju, Wroc?aw 2012), znalaz? si? rozdzia? Nietoperze (str. 93-102) autorstwa Joanny Furmankiewicz.

9. Odpowiedzialne cia?a, ktre zgodnie z Artyku?em III ust. 5 Porozumienia zosta?y wyznaczone w celu doradzania przy zarz?dzaniu i ochronie nietoperzy.

Pa?stwowa Rada Ochrony Przyrody (ul. Wawelska 52/54, 00-922 Warszawa)oraz Generalna Dyrekcja Ochrony ?rodowiska (ul. Wawelska 52/54, 00-922 Warszawa)

10. Inne dzia?ania w ochronie nietoperzy.

Regionalna Dyrekcja Ochrony ?rodowiska w Opolu przygotowa?a projekt Ochrona najcenniejszych muraw, torfowisk i zimowisk nietoperzy w opolskich obszarach Natura 2000, na ktry uzyskano dofinansowanie ze ?rodkw Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego w ramach Programu Operacyjnego Infrastruktura i ?rodowisko; realizacja projektu obejmie lata 2013-2014.

Decyzj? z 3 grudnia 2010 r., nr RDO?-30-PN.II-6631-672/10/eh, Regionalny Dyrektor Ochrony ?rodowiska w Poznaniu zezwoli? Nickel Invest nr 3 Sp. z o. o., z siedzib? ul.Krzemowa 1, Z?otniki, 62-002 Suchy Las, na zniszczenie siedliska (w tym zimowiska orazinnych schronie?) nietoperzy, znajduj?cego si? w piwnicach wchodz?cych w sk?ad zespo?u obiektw dawnego Browaru Kobylepole, zlokalizowanego przy ulicy Majakowskiego 309/311 w Poznaniu (dz. o nr ewid. 20/41, obr?b Kobylepole). W ramach rekompensaty za zniszczenie siedliska nietoperzy, inwestor wybudowa? nowy obiekt, wed?ug projektu i pod nadzorem osb reprezentuj?cych Polskie Towarzystwo Ochrony Przyrody ,,Salamandra?, ktry zosta? po??czony z dotychczasowym zimowiskiem, wsposb umo?liwiaj?cy swobodny przelot wszystkich zimuj?cych w piwnicach nietoperzy. Ze sprawozdania z realizacji wy?ej wymienionego zezwolenia, przekazanego przezNickel Invest nr 3 Sp. z o. o., wynika, ?e w dniu 13 wrze?nia 2012 r. Polskie Towarzystwo Ochrony Przyrody ,,Salamandra? dokona?o ostatecznej kontroli realizacji schronienia zast?pczego i 26 wrze?nia 2012 r. dokona?o odbioru budowli. Stwierdzono wwczas pierwsze nietoperze przybywaj?ce na zimowisko.

Obecnie oba obiekty funkcjonuj? rwnolegle. W najbli?szych dniach zamkni?te zostan? wszystkie znalezione wloty do starego zimowiska. W wyniku tego dzia?ania nietoperze, po wybudzeniu si? z hibernacji, b?d? zmuszone do korzystania z nowego miejsca i wydostania si? na zewn?trz poprzez wyloty usytuowane w nowym zimowisku. Po zako?czeniu zimowania nietoperzy zamkni?te zostanie po??czenie mi?dzy pomieszczeniami dotychczasowego i nowego zimowiska, a wloty do niego zostan? zabezpieczone w sposb uniemo?liwiaj?cy dostanie si? nietoperzy do ?rodka

W roku 2012 w ramach projektu W ramach realizacji projektu Polskiego Towarzystwa Przyjaci? Przyrody "pro Natura" pn. Ochrona podkowca ma?ego w Polsce zrealizowano szereg dzia?a? s?u??cych ochronie podkowca ma?ego i innych nietoperzy w Ma?opolsce, takich jak:

ochrona kolonii rozrodczej podkowca ma?ego na strychu ko?cio?a p.w. ?w. ?ukasza Ewangelisty w Jastrz?biku (wykonany zosta? remont pokrycia dachu i wi??by dachowej budynku, w celu zabezpieczenia stanowiska nietoperzy);

ochrona kolonii rozrodczej podkowca ma?ego na strychu ko?cio?a p.w. ?w. Demetriusza w Szczawniku (wykonany zosta? remont pokrycia dachu i wi??by dachowej budynku, w celu zabezpieczenia stanowiska nietoperzy).

Polskie Towarzystwo Przyjaci? Przyrody ?pro Natura? przeprowadzi?o szereg prac konserwacyjnych i porz?dkowych (np. sprz?tanie guana) w kilkudziesi?ciu najcenniejszych stanowiskach nietoperzy woj. ma?opolskiego.

W ramach powy?szego projektu prowadzono dzia?ania edukacyjno-informacyjne: kontynuowano akcj? edukacyjn? "Szlakiem podkowca"(www.szlakiempodkowca.pl). Naseminarium zorganizowanym w RDO? w Krakowie w dniu 13.04.2012 r., ktre by?o po?wi?cone prezentacji dzia?a?, podejmowanych na rzecz ochrony przyrody w wojewdztwie ma?opolskim, PTPP "pro Natura" zaprezentowa?o referat na temat projektu Ochrona podkowca ma?ego w Polsce. W dniu 18.05.2012 r. przeprowadzono prezentacj? projektu dlam?odzie?y z Zespo?u Szk? Ponadgimnazjalnych w Ryglicach, ktrej celem by?o zainteresowanie m?odzie?y ochron? podkowca.

W sierpniu 2012 r. w Skrzydlnej zorganizowano obz naukowy dla studentw po?wi?cony telemetrii podkowca. W obozie uczestniczyli studenci i naukowcy nast?puj?cych uczelni: Uniwersytetu Adama Mickiewicza w Poznaniu, Uniwersytetu Pedagogicznego w Krakowie, Uniwersytetu Rolniczego wKrakowie, Uniwersytetu Przyrodniczego we Wroc?awiu, Uniwersytetu Przyrodniczego wPoznaniu. W obserwacjach wzi??a udzia? tak?e m?odzie? z IV LO w Poznaniu i Gimnazjum nr 12 w Poznaniu. Obz mia? na celu zaanga?owa? m?odych ludzi w bezpo?redni? ochron? podkowca.

Ochrona kolonii rozrodczej podkowca ma?ego na strychu budynku Dyrekcji Ojcowskiego Parku Narodowego, w ramach dzia?alno?ci Polskiego Towarzystwa Przyjaci? Przyrody "proNatura".

W?rd obszarw Natura 2000 na terenie wojewdztwa podkarpackiego znajduje si? du?a liczba obiektw, gdzie chroni si? siedliska nietoperzy, w tym kolonie rozrodcze, tereny ?erowiskowe i schronienia zimowe. W zwi?zku z tym na terenie wojewdztwa podkarpackiego ma by? realizowany projekt ?Podkowiec+. Ochrona podkowca ma?ego iinnych gatunkw w po?udniowej Polsce?. Realizacja tego projektu jest bardzo wa?na dlaskutecznej ochrony tych ssakw na Podkarpaciu, w tym na obszarach Natura 2000. Wramach tego projektu, ktry jest kontynuacj? dzia?a? prowadzonych od 1996 roku przezPolskie Towarzystwo Przyjaci? Przyrody ?pro Natura?, przewiduje si? szereg dzia?a? zzakresu ochrony czynnej, realizowanych w siedliskach nietoperzy, tj. remonty dachw budynkw, instalacj? platform na guano, remonty krat, zagospodarowanie zieleni wok? budynkw-schronie?, nasadzenia, piel?gnacj? zieleni. Podkre?lenia wymaga fakt realizacji tego projektu g?wnie tam, gdzie siedliska nietoperzy znajduj? si? blisko terenw zamieszkanych przez cz?owieka, ma wi?c to zatem wp?yw na edukacj? ekologiczn? spo?ecze?stwa i budowanie pozytywnego wizerunku ochrony przyrody.

W ramach dzia?alno?ci Muzeum Przyrodniczego w Ci??kowicach oraz Ko?a ?owieckiego Szarak w Ci??kowicach w dniu 8 wrze?nia 2012 roku zorganizowano Noc Nietoperzow? w rezerwacie przyrody Skamienia?e Miasto, podczas ktrej prowadzone by?y od?owy monitoringowe nietoperzy. Ponadto, zamontowano 32 budki chiropterologiczne (trocino-betonowe), wydano folder edukacyjny, prowadzono akcje czyszczenia budek zwolontariuszami ? my?liwymi, przeprowadzono 20 godzin prelekcji multimedialnych obiologii i ochronie nietoperzy, przygotowano publikacje prasowe i audycje edukacyjne wregionalnym radiu. Dzia?ania podj?to przy wsparciu finansowym Fundacji Wspierania Wsi.

Nadle?nictwo Lubaczw podj??o cenn? inicjatyw? maj?c? na celu zwi?kszenie skuteczno?ci ochrony tych rzadkich ssakw maj?cych swoje schronienia wbunkrach wybudowanych przez Rosjan na prze?omie lat trzydziestych i czterdziestych ubieg?ego wieku w ramach umocnie? obronnych tworz?cych tzw. lini? Ribbentrop- Mo?otow. Pozostawione bunkry znajduj?ce si? w lasach Nadle?nictwa s?u?? jako miejsce zimowania ?yj?cych na tym terenie nietoperzy. W ramach projektu wsp?finansowanego ze ?rodkw Unii Europejskiej podj?to prace maj?ce na celu zabezpieczanie wej?? do schronw, du?ych otworw i bezpo?redniego otoczenia schronw. Dzia?ania te podyktowane s? nie tylko wzgl?dami bezpiecze?stwa osb zwiedzaj?cych dane obiekty ale rwnie? wzgl?dami przyrodniczymi, z ktrych wynika konieczno?? ograniczenia penetracji bunkrw b?d?cych miejscami zimowania nietoperzy. Obiekty te s? miejscem zimowania mopkw, nockw du?ych i nockw ?ydkow?osych, czyli gatunkw wymienionych w za??czniku II Dyrektywy Siedliskowej. Ponadto podczas dotychczasowych inwentaryzacji stwierdzono bytowanie gacka brunatnego, gacka szarego, nocka rudego, nocka Natterera i mroczka p?nego. Nietoperze wykorzystuj? schrony jako miejsca hibernacji, kryjwki przej?ciowe, miejsca spoczynku i miejsca konsumpcji zdobyczy. Prowadzone w ramach projektu dzia?ania polegaj? na zabezpieczeniu bunkrw kratami, zamurowaniu otworw oraz na stworzeniu nowych mikrosiedlisk poprzez wy?o?enie wewn?trz cegie? dziurawek, a tym samym polepszenie warunkw bytowania nietoperzy

W ramach projektu pn.: ?Ochrona nietoperzy na obszarze dwch wojewdztw poprzez ograniczenie zagro?e?, popraw? warunkw bytowania i promowanie w?a?ciwych zachowa? spo?ecznych? dofinansowanego ze ?rodkw NFO?iGW wykonano:

w ko?ciele w Jaglicach remont podestu znajduj?cego si? pod sklepieniem dachu. Zadanie mia?o na celu popraw? warunkw bytowania kolonii rozrodczej nocka du?ego. Remont polega? na wymianie desek w pode?cie i wy?cie?anie go foli?, zabezpieczaj?c? wprzysz?o?ci opadanie guana bezpo?rednio na deski powoduj?c ich gnicie orazoczyszczanie pozosta?ych elementw z guana;

na terenie Szczeci?skiego Parku Krajobrazowego Puszcza Bukowa w 13 bunkrach zosta?y zabezpieczone otwory wej?ciowe przy u?yciu krat wykonanych ze zespawanych rur wype?nionych zbrojeniem i betonem. W 12 bunkrach postawiono ?cianki z ceg?y dziurawki o??cznej powierzchni 520m2, ktre stanowi? miejsce hibernacji nietoperzy. W 6 bunkrach zamontowano 18 zbiornikw na wod? opadow?. Woda opadowa, ktra gromadzi si? wzbiornikach ma na celu utrzymanie prawid?owej wilgotno?ci w pomieszczeniu, tak aby du?e r?nice w jej parametrach nie by?y przyczyn? wybudzania nietoperzy ze stanu hibernacji. Wykonano prace porz?dkowe obiektw oraz zorganizowano wywz ?mieci, ktre nazbiera?y si? na skutek ludzkiej penetracji i dewastacji bunkrw. Na terenie Starej Prochowni jeden zbunkrw zaadaptowano do umieszczania w nim nietoperzy pochodz?cych z interwencji mieszka?cw okolicznych miast. Zakupiono 5 sztuk akwariw do hodowli m?cznikw orazsame m?czniki w celu skarmiania nimi nietoperzy pochodz?cych z interwencji. Wramach projektu powieszono 20 trocinobetonowych skrzynek dla nietoperzy ? 10 sztuk dlama?ych nietoperzy, takich jak np.: karlik, a pozosta?e 10 ? dla wi?kszych, takich jak: borowiec. Zakupiono rwnie? 100 sztuk budek dla nietoperzy i zawieszono je na drzewach oraz wykonano czyszczenie 238 sztuk ju? istniej?cych budek;

przy okazji tworzenia warunkw dla ostoi nietoperzy zakupiono sprz?t doprowadzenia monitoringu nietoperzy oraz ich obserwacji. Zakup obejmowa?: 44 logery termohigrometry, 2 detektory ultrasoniczne, 2 sztuki programu bioakustycznego, 2 noktowizory, lornetk? orazaparat fotograficzny. Ponadto zakupiono system do wizualnej obserwacji nietoperzy wobiektach w postaci dwch kamer inspekcyjnych do endoskopii w szczelinach. Sprz?t zakupiony w ramach projektu zosta? wykorzystany do opracowania zasad i wytypowania obiektw do poprawy warunkw zimowania nietoperzy w wybranych schronach, opracowania zasad do monitoringu zimowego i wytypowanie transektw do monitoringu jesiennego oraz przeprowadzenie monitoringu w Puszczy Bukowej (Prochownia i OSP nad j.Szmaragdowym);

jednocze?nie postawiono dwie tablice informacyjne dotycz?ce: zimowiska nietoperzy naterenie Puszczy Bukowej oraz kolonii rozrodczej nocka du?ego na strychu ko?cio?a wJaglicach;

na terenie Mi?dzyrzeckiego Rejonu Umocnionego (woj. lubuskie), zakonserwowano inaprawiono zabezpieczenia ostoi oraz odkrzaczono wloty dla nietoperzy.

Natomiast, jak wynika z nades?anych do Regionalnej Dyrekcji Ochrony ?rodowiska we Wroc?awiu informacji, dzia?ania zwi?zane z ochron? nietoperzy na terenie wojewdztwa dolno?l?skiego prowadzone by?y w 2012 r. przez Polskie Towarzystwo Przyjaci? Przyrody "pro Natura" i Lasy Pa?stwowe.

W 2012 r. "pro Natura" zrealizowa?a (w ramach projektu "Ochrona letnich i zimowych stanowisk wyst?powania nietoperzy w wybranych obiektach na Dolnym ?l?sku") nast?puj?ce dzia?ania:

W ramach ochrony letnich stanowisk nocka du?ego w budynku mieszkalnym wZi?bicach, w ko?cio?ach we Wleniu, Paszowicach oraz Konradowie usuni?te zosta?o nagromadzone na strychu guano nietoperzy oraz wymieniono foli? na platformach.

W ramach ochrony zimowych stanowisk nietoperzy:

wymieniono bramki wej?ciowe w bunkrach w Paw?owicach (gmina Wroc?aw) orazodtworzono uszkodzone ?ciany bunkrw;

wymieniono metalow? bramk? wej?ciow? do Sztolni w Srebrnej Prze??czy (gmina Stoszowice) oraz poddano krat? konserwacji antykorozyjnej;

wymieniono metalow? bramk? wej?ciow? do Sztolni Dolnej i Grnej Kopalni T?pad?a (gmina Sobtka), uzupe?niono brakuj?ce elementy kraty oraz poddano krat? konserwacji antykorozyjnej

wymieniono metalow? bramk? wej?ciow? do sztolni w Piechowicach, zakonserwowano antykorozyjnie krat? oraz zawieszono pustaki ze szczelinami dlanietoperzy;

wymieniono metalow? bramk? wej?ciow? do Sztolni nad PKP 2 w Szklarskiej Por?bie Dolnej i poddano naprawie i konserwacji antykorozyjnej metalow? krat?;

wymieniono metalow? bramk? wej?ciow? doSztolni w Sowiej Dolinie ko?o Karpacza ipoddano naprawie i konserwacji antykorozyjnej metalow? krat?;

wymieniono metalow? bramk? wej?ciow? do Sztolni III w Le?nej k. Lubania i poddano naprawie i konserwacji antykorozyjnej metalow? krat?;

wymieniono metalow? bramk? wej?ciow? do Sztolni nad Purpurowym Jeziorkiem ipoddano naprawie i konserwacji antykorozyjnej metalow? krat?;

wymieniono metalow? bramk? wej?ciow? do Sztolni przy B??kitnym Jeziorku orazpoddano naprawie i konserwacji antykorozyjnej metalow? krat?;

wykonano i zainstalowano metalow? krat? z wbudowan? bramk? wej?ciow? w Sztolni przy Hydromecie w Kowarach, w sztolni w Chwalimierzu oraz Baworowo 3 w Le?nej;

przeprowadzono konserwacj? drzwi wej?ciowych oraz wykonano nowe iudro?niono istniej?ce kominki wentylacyjnych w celu poprawy mikroklimatu w Ch?odni w Cieszkowie.

Ponadto w trakcie Dnia Otwartego Domw Przys?upowych w Uniemy?lu ?pro Natura? zaprezentowa?a stoisko edukacyjne ochrony podkowca ma?ego w Polsce. Zadanie zrealizowano w maju 2012 roku w ramach projektu ?Ochrona podkowca ma?ego w Polsce?.

W 2012 r. Lasy Pa?stwowe zrealizowa?y nast?puj?ce dzia?ania:

Zawieszono 167 budek dla nietoperzy w Nadle?nictwach: Bystrzyca K?odzka (30), Kamienna Gra (5), Boles?awiec (25), ?wi?toszw (20), Mi?dzylesie (20), Pie?sk (40), ?widnica (27).

W ramach zabezpieczania miejsc przebywania nietoperzy, zainstalowano trzy kraty wwej?ciach do podziemi w Nadle?nictwach: ?wieradw Zdrj, Szklarska Por?ba, Z?otoryja, oraz przeprowadzono remont istniej?cych krat w Nadle?nictwach: ?wieradw Zdrj, Szklarska Por?ba oraz ?nie?ka (wi?kszo?? prac realizowana by?a przy wsp?pracy z PTPP "pro Natura").

W Nadle?nictwie Szklarska Por?ba odkopano wylot szybu sztolni b?d?cej miejscem zimowania tych ssakw, zasypany przez osuwaj?cy si? grunt i ska?y.

W Nadle?nictwie Legnica zaadoptowano istniej?ce powojenne bunkry na sztuczne zimowiska.

W Nadle?nictwie Milicz, we wsp?pracy z PTPP "pro Natura" zako?czono prace zwi?zane z ochron? letnich i zimowych stanowisk przebywania nietoperzy ? Ch?odnia Cieszkw.

W Nadle?nictwie ?widnica otwarta zosta?a Jaskinia Nietoperzy, wykorzystywana doEdukacji Ekologicznej spo?ecze?stwa. Wydano tak?e broszur? jej dotycz?c? oraz folder oNadle?nictwie zawieraj?cy informacje o obszarze Natura 2000 "Ostoja Nietoperzy Gr Sowich".

Na bie??co monitorowane s? drzewostany pod k?tem pozostawiania drzew dziuplastych, ktre mog? zosta? zasiedlone przez nietoperze oraz pozostawiane k?py drzewostanw do naturalnego rozk?adu w Nadle?nictwach: Zdroje, Kamienna Gra orazOborniki ?l?skie.

Przeprowadzono 20 pogadanek, prelekcji oraz warsztatw dla dzieci i m?odzie?y, zwi?zanych z ochron? nietoperzy w Nadle?nictwach: ?migrd, Mi?dzylesie, Milicz. WNadle?nictwie ?widnica, dzia?ania takie maj? charakter ci?g?y i podejmowane s? wewsp?pracy z chiropterologiem z Uniwersytetu Wroc?awskiego.

Na terenie Nadle?nictwa O?awa prowadzono badania dotycz?ce preferencji siedliskowych nietoperzy w okresie rozrodu, ze szczeglnym uwzgl?dnieniem mopka. Powy?sze badania przeprowadzone zosta?y przez pracownikw Wydzia?u Nauk Biologicznych Uniwersytetu Wroc?awskiego

11. Dzia?alno?? badawcza.

Pani dr Joanna Furmankiewicz pracownik Katedry Biologii Ewolucyjnej i Ekologii Wydzia?u Nauk Biologicznych Uniwersytetu Wroc?awskiego w 2012 r. opracowa?a pierwszy polski detektor ultrad?wi?kowy we wsp?pracy z wroc?awsk? firma akustyczn? Animal Sound Labs w ramach projektu pn. "Opracowanie i wdro?enie nowoczesnych metod bezinwazyjnego monitoringu ?rodowiska i ich wykorzystanie wochronie zagro?onych gatunkw". Zorganizowa?a szkolenie Podstawy akustycznych metod bada? nietoperzy" dla osb zajmuj?cych si? monitoringiem nietoperzy.

Na terenie wojewdztwa lubelskiego grupa cz?onkw Lubelskiego Towarzystwa Ornitologicznego wewsp?pracy z Sekcj? Teriologiczn? Studenckiego Ko?a Naukowego Biologw przyUniwersytecie Marii Curie Sk?odowskiej w Lublinie corocznie prowadzi badania chiropterologiczne ukierunkowane na poznawanie sk?adu gatunkowego nietoperzy Lubelszczyzny, prowadzenie monitoringu zimowego i letniego, ochron? siedlisk i kryjwek nietoperzy. Dotychczasowe wyniki bada? pos?u?y?y do wytypowania kilku ostoi przyrody wsystemie Natura 2000 dla ochrony miejsc wyst?powania nietoperzy.

W Parku Narodowym Bory Tucholskie oznaczane s? gatunki nietoperzy w diecie sw na podstawie wypluwek.

W 2012 r. Generalny Dyrektor Ochrony ?rodowiska i regionalni dyrektorzy ochrony ?rodowiska wydali 21 zezwole? na realizacj? czynno?ci zakazanych takich jak chwytanie iprzetrzymywanie oraz umy?lne p?oszenie i niepokojenie nietoperzy, o ktrych mowa
w ust. 52 ust. 1 ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody (Dz. U. z 2009 r. Nr151, poz. 1220, z p?n. zm.), zwi?zanych z prowadzeniem bada? naukowych orazinwentaryzacji na potrzeby realizacji ocen oddzia?ywania r?nych inwestycji (np.: farm wiatrowych, drg) na nietoperze, w stosunku do wszystkich gatunkw nietoperzy (Chiroptera) wyst?puj?cych w Polsce, wa?nych maksymalnie do 30 listopada 2017 r.

W ramach ww. decyzji wydano 3 zezwolenia na oznakowanie obr?czkami chiropterologicznymi maksymalnie 4130 osobnikw nietoperzy, nale??cych do wszystkich gatunkw wyst?puj?cych na terenie naszego kraju, w terminie do dnia 31 grudnia 2015 r.

Ponadto w ramach ww. decyzji wydano 2 zezwolenia na oznakowanie nadajnikami telemetrycznymi maksymalnie 150 osobnikw nietoperzy, nale??cych do gatunkw: podkowiec ma?y (Rhinolophus hipposideros) i nocek du?y (Myotis myotis), w terminie do dnia 31 grudnia 2015 r.

Regionalni dyrektorzy ochrony ?rodowiska wydali tak?e 16 zezwole? na odst?pstwa od zakazu fotografowania, filmowania i obserwacji, mog?cych powodowa? p?oszenie lubniepokojenie nietoperzy, 12 zezwole? na odst?pstwa od zakazu niszczenia siedlisk nietoperzy oraz 1 zezwolenie na odst?pstwa od zakazu przemieszczania osobnikw nietoperzy z miejsc regularnego przebywania na inne miejsca.

W sumie w 2012 r. wydano 50 zezwole? na odst?pstwa od zakazw zawartych
w ust. 52 ust. 1 ustawy o ochronie przyrody, w stosunku do wszystkich gatunkw nietoperzy wyst?puj?cych w Polsce.

Ponadto Lasy Pa?stwowe zleci?y wykonanie nast?puj?cych prac badawczych:

Dynamika wybranych gatunkw zoocenozy na podstawie d?ugoletnich obserwacji prowadzonych w Puszczy Bia?owieskiej, realizuj?cy: Instytut Badawczy Le?nictwa.

Cel: nietoperzy dotyczy cz??? pracy - zaplanowano uzyskanie informacji o wyst?powaniu tych zwierz?t w wybranych drzewostanach Puszczy Bia?owieskiej. Uzyskane dane pozwol? na okre?lenie zmienno?ci zag?szczenia gatunkowego nietoperzy pomi?dzy r?nymi powierzchniami. Czas realizacji: 11 marca 2011 ? 31 grudnia 2015 r.

Wyst?powanie nietoperzy w lasach w zale?no?ci od wieku, struktury przestrzennej i sk?adu gatunkowego drzewostanw, realizuj?cy: Uniwersytet Przyrodniczy w Poznaniu oraz wsp?pracuj?cy z nim chiropterolodzy.

Cel: rozpoznanie wyst?powania nietoperzy w lasach w zale?no?ci od wieku, struktury przestrzennej i sk?adu gatunkowego drzewostanw. Czas realizacji: 12 kwietnia 2012 - 31 marca 2015 r.

12. Sposb uwzgl?dnienia potencjalnego wp?ywu pestycydw na nietoperze i ich zasoby pokarmowe oraz wysi?ki podj?te w celu zast?pienia ?rodkw konserwacji drewna silnie toksycznych dla nietoperzy.

W roku 2012 nie podj?to specjalnych dzia?a? w tej dziedzinie.

D. Funkcjonowanie Porozumienia

13. Wsp?praca z innymi pa?stwami le??cymi w zasi?gu zainteresowa? Porozumienia.

Trwaj?ce od 1999 roku, coroczne liczenie nietoperzy w rezerwacie Nietoperek, odbywa si? przy udziale chiropterologw z zagranicy. W roku 2012 w liczeniu uczestniczyli m.in. naukowcy z Centrum Obr?czkowania Nietoperzy w Dre?nie.

14. Dzia?ania podj?te w celu realizacji Rezolucji przyj?tych przez Konferencje Stron.

W ramach obchodw roku nietoperza Ministerstwo ?rodowiska zorganizowa?o w dniach 15-16 listopada 2012 r. konferencj? chiropterologiczn?. Celem konferencji by?o stworzenie platformy do dyskusji i wymiany do?wiadcze? dla szeroko poj?tej administracji pa?stwowej z sektora ochrony ?rodowiska, naukowcw, przedstawicieli NGO jak rwnie? prywatnych osb zajmuj?cych si? lub po prostu interesuj?cych si? nietoperzami. W trakcie spotkania, w ktrym uczestniczy?o ponad 80 osb, przedstawiono prezentacj? o dzia?aniu porozumienia EUROBATS.