Fot. Łukasz Płoskoń

Właśnie we Wleniu 13 listopada 2013 roku Telewizja Polska na zlecenie Centrum Koordynacji Projektów Środowiskowych nagrywała jeden z 11 odcinków serialu przyrodniczego powstającego w ramach projektu „Ochrona różnorodności biologicznej na obszarach leśnych, w tym w ramach sieci Natura 2000 – promocja najlepszych praktyk” (źródło finansowania: Life+, NFOŚiGW i LP). W odcinku tym, poświęconym ochronie nietoperzy, Rafał Szkudlarek przedstawia p. Barbarze Tadla i Grzegorzowi Miśtalowi, prezenterom i pracownikom TVP na czym polega ochrona nietoperzy i w jaki sposób PTPP „pro Natura” od lat dba o te wyjątkowe ssaki, miejsca w których się rozmnażają, zimują oraz ich otoczenie.

Fot. Łukasz Płoskoń

Z uwagi na to, iż o tej porze roku (jesień) nietoperze rozpoczynają już hibernację w zimowiskach, jest to bardzo dobry czas na sprzątanie guana nagromadzonego na specjalnych platformach podczas sezonu letniego. Ta czynność wywołała największe zainteresowanie ekipy filmowej. Jak dobrze się wszyscy podczas usuwania odchodów nietoperzy ze strychu wleńskiego kościoła bawili, zobaczymy w drugiej połowie 2014 roku oglądając przygotowywany serial o najlepszych praktykach ochrony przyrody. Tymczasem PTPP „pro Natura” przygotowuje się do remontu dachu kościoła, w którym TVP nagrywała materiał filmowy. Remont ten jest jedną z wielu inwestycji zaplanowanych do realizacji w ramach projektu PODKOWIEC+.

Fot. Rafał Szkudlarek

Fot. Aneta Fiskies

Podczas każdej z trzech sesji zwracano uwagę na działania Polskiego Towarzystwa Przyjaciół Przyrody „pro Natura” prowadzone w ramach Programu ochrony podkowca małego w Polsce. Szczególnie p. Bożena Kotońska – Regionalny Konserwator Przyrody w Krakowie podkreślała ogrom pracy włożony w ochronę nietoperzy ale też w ochronę ich schronień letnich, najczęściej zabytkowych kościołów i cerkwi. W trakcie sesji terenowej jeden z paneli dyskusyjnych został poświęcony obszarowi Natura 2000 Podkowce w Szczawnicy.

Każda z sesji dawała możliwość, często wręcz prowokowała do konfrontacji różnych stanowisk i poglądów przedstawicieli instytucji, na których działalność mają wpływ obszary Natury 2000.

Co ważne z perspektywy działalności Polskiego Towarzystwa Przyjaciół Przyrody „pro Natura” pierwszą z przedstawionych najlepszych praktyk ochrony nietoperzy w Polsce był program ochrony podkowca małego w Polsce, z resztą jeden z kilku przedstawionych przykładów działalności w tym zakresie Towarzystwa

W trakcie dnia terenowego uczestnicy zostali zaproszeni do Kampinoskiego Parku Narodowego, gdzie pokazane zostały formy ochrony nietoperzy, m.in. zabezpieczanie piwniczek.

Uczestnikami szkolenia byli w głównej mierze pracownicy Lasów państwowych. W trakcie spotkania była również możliwość wymiany doświadczeń i nawiązania kontaktów z organizacjami i osobami realizującymi różne projekty finansowane w ramach LIFE+ i przez NFOŚiGW.

Na sympozjum przedstawiono kilkanaście referatów o tematyce związanej bezpośrednio lub pośrednio z bytowaniem i ochroną nietoperzy i sów głównie w budynkach sakralnych. Zaprezentowano prace metodyczne dotyczące zbioru, oznaczania i przydatności badawczej materiału zwierzęcego na strychach i w ich okolicy, pokuszono się o ocenę patogenności materiału zostawianego przez nietoperze na strychach, przedstawiono grupy organizmów zasiedlające obiekty sakralne, a w późniejszych referatach skupiono się na nietoperzach i grupach żądłówek.

Pokazane wyniki badań, często długoletnich, nie tyczyłysię tylko obszaru Polski ale wybiegały daleko poza jego granice: natereny Hiszpanii, Włoch czy Ukrainy. Interesujące było wystąpienie podsumowujące badania budynków sakralnych Uzhanskego PPN na Ukrainie, sąsiadującego z Bieszczadami i NP. Poloniny. Zaprezentowano też wstępne wyniki badań nietoperzy w Magurskim Parku Narodowym.

Sporym zainteresowaniem, mimo wystąpienia na końcu sesji, cieszyła się prezentacja o Programie ochrony podkowca małego i zabiegach ochronnych prowadzonych w jego ramach. Duże wrażenie zrobiły zdjęcia sprzątania pokładów guana czy zmiany remontowanych budynków „przed i po”.

Po konferencji i posiłku odbyło się spotkanie z mieszkańcami gminy, wręczenie pamiątkowych medali dla osób zasłużonych w promowanie nietoperzy na Podkarpaciu, a wieczorem – ognisko i zwiedzanie ścieżki do sztolni w Czarnorzekach.

W warsztatach wzięli udział pracownicy Lasów Państwowych, członkowie przyrodniczych organizacji pozarządowych, przedstawiciele regionalnych dyrekcji ochrony środowiska, parków krajobrazowych, pracownicy instytucji naukowych, studenci i osoby prywatne.

Pierwszego dnia warsztatów w Rytrze odbyły się zajęcia teoretyczne, które prowadził Rafał Szkudlarek, prezes Polskiego Towarzystwa Przyjaciół Przyrody „pro Natura” oraz Maciej Fuszara z Polskiej Akademii Nauk  Trenerzy przekazali uczestnikom informacje m.in. o biologii, zagrożeniach oraz metodach ochrony wybranych gatunków nietoperzy, a także zaprezentowali najważniejsze projekty realizowane w ciągu ostatnich kilkunastu lat w Polsce, uznane w projekcie Life+ za najlepsze praktyki ochrony tych ssaków.

Duże zainteresowanie wzbudził pokaz sprzętu służącego do badań i monitoringu nietoperzy, m.in. różne rodzaje detektorów służących do rejestracji ultradźwięków wydawanych przez zwierzęta, sieci do odłowu nietoperzy oraz urządzenia do badań telemetrycznych.

Drugiego dnia uczestnicy warsztatów zapoznali się z praktycznymi działaniami w zakresie  ochrony nietoperzy, realizowanymi przez Polskie Towarzystwo Przyjaciół Przyrody „pro Natura”, w ramach wieloletniego programu finansowanego obecnie z instrumentu LIFE+. W Leluchowie zobaczyli wyremontowany dach kościoła, w którym znajduje się kolonia rozrodcza około 200 podkowców małych. Kolejnym odwiedzonym obiektem była stara cerkiew w Krynicy Zdroju gdzie wykonana została platforma na guano. Leśne siedliska nietoperzy były prezentowane na terenie rezerwatu „Las Lipowy Obrożyska” koło Muszyny. Wielu uczestników warsztatów w ankiecie ewaluacyjnej podkreślało bardzo wysoki poziom merytoryczny warsztatów oraz doskonałą znajomość tematu przez trenerów.

Fot. Aneta Fiskies

Źródło: http://www.bestpractice-life.pl/aktualnosci/najlepsze-praktyki-ochrony-nietoperzy.html

22 sierpnia 2013 nasze zainteresowanie skupiło się na Wapienniku w Starej Morawie k. Lądka Zdrój. Nie dość, że okolice i pogoda przepiękna, to przyjęcie przez właścicieli nietuzinkowe. Koniec dnia zakończyliśmy herbatą i ciastem „Guanowcem” w ogrodzie japońskim. Mogliśmy w tak miłej atmosferze przeprowadzić wywiad i pierwsze ustalenia związane z planowanym w Wapienniku remontem dachu. Zostały zebrane pierwsze pomiary i po raz kolejny policzone nietoperze. Na zakończenie dnia wszyscy byli gotowi do obserwacji i liczenia nietoperzy podczas wylotu. Niestety zwierzęta okazały się dość sprytne i niespodziewanie wyleciały na nocne łowy innymi, nieznanymi dotąd obserwatorom otworami. Pewne jest jednak, że w obiekcie przebywa dość liczna grupa nocków dużych, co można nie tylko poczuć (z nockami powiązany jest intensywny charakterystyczny zapach), ale i zauważyć w postaci odchodów pojawiających się już w klatce schodowej. Nie będziemy się zatem dziwić właścicielom, jeśli „Guanowiec” stanie się za chwilę ulubionym i najczęściej spotykanym ciastem na ich gościnnym stole.

Fot. Łukasz Płoskoń

Policzyliśmy nietoperze w przeszło 120 obiektach, znajdujących się na obszarze pięciu województw: dolnośląskiego, opolskiego, śląskiego, małopolskiego i podkarpackiego. W przypadku podkowca małego w części kolonii zaobserwowano nieznaczny spadek liczebności, z kolei w innych – wzrost. Nie udało się jeszcze podsumować całego monitoringu, mamy jednak nadzieję, że łączny bilans tych fluktuacji okaże się zerowy i populacja tych sympatycznych ssaków utrzymuje się na stałym poziomie.

Fot. Łukasz Płoskoń

Zdecydowanie złe wieści nadchodzą z kolonii nocka dużego, znajdujących się w południowo-wschodniej Polsce. Tutaj od kilku lat obserwujemy systematyczny spadek liczebności, a nawet zanik niektórych stanowisk. Pojawiają się jednak pojedyncze światełka w tunelu. Już drugi sezon obserwujemy systematyczną odbudowę kilku kolonii, wcześniej uznanych już przez nas za stracone. Zgromadzenia samic liczące niegdyś po 200-250 osobników przez wiele lat ulegały systematycznemu zanikowi. Częściowo winą należy za to obarczyć intensywne nocne oświetlenie budynków, w których mieszkały nietoperze. Niestety wiele wskazuje na to, że należy brać pod uwagę również niezidentyfikowane bliżej czynniki, oddziaływujące na te ssaki poza letnimi schronieniami. W zeszłym sezonie zaobserwowaliśmy w trzech koloniach pojawienie się na nowo niewielkich kolonii nocków dużych liczących od kilku do kilkunastu osobników. W tym roku samice liczyły już od kilkunastu do ok. 50. Trzymamy kciuki za dzielne nietoperzowe dziewczyny i liczymy na kolejne miłe niespodzianki za rok. Z kolei na południowym-zachodzie kraju gatunek ten radzi sobie całkiem nieźle. Kolonie utrzymują lub zwiększają swoją liczebność, pojawiła się również jedna nowa.

Zdecydowanym przodownikiem wzrostu populacji są jednak nocki orzęsione. Znane kolonie rosną jak na drożdżach, a małe zgrupowania samic pojawiają się w coraz to nowych miejscach.

Wizyta w koloniach rozrodczych nietoperzy pozwoliła nam również zaplanować dalsze prace w  projekcie. W wielu koloniach nagromadziło się sporo guana i wymagają sprzątania. Tu i ówdzie trzeba będzie posadzić pojedyncze drzewa, poprawić wloty lub zmodyfikować oświetlenie budynków.